BATsh Qoʻllanma [UZ] Oʻzbekcha
==============================

----------------------------------------------------------------------
QISQACHA MAZMUN
  BATsh — bu cmd.exe batch va bash/sh sintaksisini bitta skript faylida
  ishga tushiradigan ikki tilli qobiq. U rejimni satr/boʻlim boʻyicha
  avtomatik almashtiradi.
  Tashqi qobiq talab qilinmaydi -- sof Perl amalga oshirilishi.
  Quvurlar, qayta yoʻnaltirish, funksiyalar va oʻzgaruvchi-kengaytirish
  imkoniyatlarini qoʻllab-quvvatlaydi.

ARALASH REJIM NAMUNASI
  :: CMD boʻlimi (birinchi token bosh harf)
  @ECHO OFF
  SET LANG=BATsh
  SET COUNT=3

  # SH boʻlimi (birinchi token kichik harf)
  greet() { echo "Hello from $1 (bash mode)"; }
  greet $LANG
  for i in 1 2 3; do echo "  item $i of $COUNT"; done
  result=$(echo $LANG | perl -ne "print uc")
  echo "Uppercase: $result"

  :: yana CMD boʻlimi (SH natijasini koʻprik orqali oʻqiydi)
  ECHO Back in CMD: %result%

  # Ishga tushirish: perl lib/BATsh.pm script.batsh
  # Yoki:            use BATsh; BATsh->run('script.batsh');
----------------------------------------------------------------------


BATsh — bu cmd.exe va bash/sh sintaksisini bitta skriptda ishga tushiradigan
ikki tilli qobiq.  Skript boʻlimlarga boʻlinadi; har bir boʻlim mos qobiq
tomonidan oʻzgartirilmasdan bajariladi.

1. Rejimni Aniqlash
-------------------
  Boʻlimning birinchi mazmunli satrining BIRINCHI TOKENI qaysi qobiq oʻsha
  boʻlimni bajarishini belgilaydi:

  CMD rejimi: birinchi token toʻliq [A-Z 0-9 _ - \ / : . @ %] dan iborat VA
              kamida bitta A-Z bosh harfini oʻz ichiga oladi.

    ECHO hello          -> CMD boʻlimi (cmd.exe)
    SET FOO=bar baz     -> CMD boʻlimi  (qiymat qismi tekshirilmaydi)
    @ECHO OFF           -> CMD boʻlimi
    IF "%X%"=="Y" (     -> CMD boʻlimi

  SH rejimi: qolgan hamma narsa (kichik harf bor, yoki umuman harf yoʻq).

    echo hello          -> SH boʻlimi  (bash/sh)
    export FOO=bar      -> SH boʻlimi
    if [ -f "$f" ]; then  -> SH boʻlimi
    #!/bin/sh           -> SH boʻlimi  (shebang — SH satri)

  Izohlar va boʻsh satrlar joriy boʻlimga qoʻshib yuboriladi.
  Izoh sintaksisi:
    ::           CMD uslubidagi izoh
    REM ...      CMD uslubidagi izoh (katta/kichik harfga sezgir emas)
    @REM ...     CMD uslubidagi izoh
    # ...        SH uslubidagi izoh  (#! shebang EMAS)

2. Qobiqni Ishga Tushirish
--------------------------
  perl lib/BATsh.pm               # interaktiv REPL
  perl lib/BATsh.pm script.batsh  # skript faylini ishga tushirish
  perl lib/BATsh.pm -e "echo hi"  # bir satrli buyruq

  Perldan:
    use BATsh;
    BATsh->run('script.batsh');
    BATsh->run_string("echo hello");
    BATsh->repl();

3. Muhit Oʻzgaruvchilari Koʻprigi
---------------------------------
  Har bir boʻlim ishga tushishidan oldin BATsh joriy %ENV ni muqaddima
  sifatida kiritadi (CMD uchun SET satrlari, SH uchun export satrlari).
  Boʻlimdan keyin qobiqning yakuniy muhiti %ENV ga qayta oʻqiladi.

  export FOO=hello   # SH FOO ni oʻrnatadi
  ECHO %FOO%         # CMD FOO ni koʻprik orqali oʻqiydi (Windows)

  SET BAR=world      # CMD BAR ni oʻrnatadi
  echo $BAR          # SH BAR ni koʻprik orqali oʻqiydi

4. SETLOCAL / ENDLOCAL
----------------------
  SETLOCAL           # %ENV suratga olish (cmd.exe emas, BATsh boshqaradi)
  SET TMP=local_val
  ECHO %TMP%
  ENDLOCAL           # %ENV ni tiklash (TMP yoʻqoladi)

  Doiralar ichma-ich joylashishi mumkin.

5. Boʻlim Chegarasini Aniqlash
------------------------------
  Boʻlim, blok chuqurligi nolga qaytganda VA keyingi mazmunli satr boshqa
  rejimga tegishli boʻlganda tugaydi.

  CMD boʻlimlari qoʻshtirnoqsiz ( va ) chuqurligini kuzatadi:

    IF "%X%"=="Y" (     <- blok ochadi (chuqurlik 1)
        ECHO yes
    ) ELSE (            <- yopadi va qayta ochadi (chuqurlik >=1 qoladi)
        ECHO no
    )                   <- blokni yopadi (chuqurlik 0) -> boʻlim tugashi mumkin

  SH boʻlimlari kalit soʻz chuqurligini kuzatadi:

    for x in 1 2; do   <- blok ochadi (chuqurlik 1)
        echo $x
    done                <- blokni yopadi (chuqurlik 0) -> boʻlim tugashi mumkin

  Ochiq blok ichidagi satrlar, ularning birinchi tokeni boshqa rejimga
  oʻxshasa ham, joriy boʻlimga qoʻshiladi. Bu quyidagiga imkon beradi:

    for x in A B; do
        ECHO $x          <- SH blokidagi bosh harf: baribir SH boʻlimi
    done

  SH kalit soʻz juftliklari:
    Ochuvchilar (+1) : if  for  while  until  case  function  select  {
    Yopuvchilar (-1) : fi  done  esac  }
    Neytral     ( 0) : then  do  else  elif

6. Quyi Dasturlar Taʼrifi
-------------------------
  :GREET
  echo "Hello $BATSH_ARG1"
  RET

  Yorliqlar : bilan boshlanadi va RET yoki RETURN bilan tugaydi.
  Tana bajarishdan oldin ajratib olinadi (satr ichida ishlamaydi).
  Tana CMD satrlari, SH satrlari yoki ularning aralashmasini oʻz ichiga oladi.

7. CALL va source
-----------------
  CALL :GREET world      # quyi dasturni argument bilan chaqirish
  CALL other.batsh       # boshqa .batsh faylini qoʻshish/ishga tushirish (CMD)
  source other.batsh     # boshqa .batsh faylini qoʻshish/ishga tushirish (SH)
  . other.batsh          # POSIX nuqta yozuvi

  Argumentlar: $BATSH_ARG1 .. $BATSH_ARGn  (CMD da %BATSH_ARG1%)
  Soni:        $BATSH_ARGC

8. Perl API
-----------
  BATsh->run($file)            # .batsh faylini ishga tushirish
  BATsh->run_string($source)   # manba satrini ishga tushirish
  BATsh->run_lines(@lines)     # satrlar massivini ishga tushirish
  BATsh->repl()                # interaktiv REPL
  BATsh->classify_token($tok)  # 'CMD' yoki 'SH'
  BATsh->setlocal()            # %ENV suratga olish
  BATsh->endlocal()            # %ENV ni tiklash
  BATsh->call_sub($lbl, @args) # quyi dasturni chaqirish
  BATsh->source_file($file)    # .batsh faylini qoʻshish
  BATsh->version()             # versiya satri

9. Platforma Eslatmalari
------------------------
  Windows: CMD va SH boʻlimlari ham sof Perlda ishlaydi -- tashqi cmd.exe, bash yoki sh kerak emas.
  UNIX:    CMD va SH boʻlimlari ham sof Perlda ishlaydi -- tashqi cmd.exe, bash yoki sh kerak emas.

10. Talablar
------------
  Perl 5.005_03 yoki undan keyingi.  Faqat asosiy modullar (File::Spec, Carp).
  CPAN bogʻliqliklari yoʻq.

11. CMD Quvuri va Parametr Modifikatorlari
------------------------------------------
  cmd1 | cmd2              # vaqtinchalik fayl orqali quvur (Sof Perl)
  ECHO hello | perl -e "while(<STDIN>){print uc}"

  SET /P VAR=Prompt:       # STDIN dan bir satr oʻqib VAR ga yozadi

  Batch parametr tilde modifikatorlari (masalan, %0=C:\scripts\deploy.bat boʻlganda):
    %~0   -> C:\scripts\deploy.bat  (faqat qoʻshtirnoqni olib tashlash)
    %~f0  -> C:/scripts/deploy.bat  (toʻliq mutlaq yoʻl)
    %~d0  -> C:                     (disk harfi)
    %~p0  -> /scripts/              (katalog yoʻli)
    %~n0  -> deploy                 (kengaytmasiz fayl nomi)
    %~x0  -> .bat                   (kengaytma)
    %~dp0 -> C:/scripts/            (disk + katalog, eng keng tarqalgan)
    %~nx1 -> deploy.bat             (nom + kengaytma)

12. SH Funksiyalari va Kengaytirish
-----------------------------------
  greet() {              # funksiya taʼrifi
      echo "Hi $1"
  }
  function add {         # muqobil sintaksis
      echo $(( $1 + $2 ))
  }
  greet world            # funksiyani chaqirish
  add 3 4                # -> 7

  ${var%.*}    .* ga mos eng qisqa qoʻshimchani olib tashlash
  ${var%%.*}   .* ga mos eng uzun  qoʻshimchani olib tashlash
  ${var#*.}    *. ga mos eng qisqa old qoʻshimchani olib tashlash
  ${var##*.}   *. ga mos eng uzun  old qoʻshimchani olib tashlash
  ${var/a/b}   a ning birinchi uchrashini b ga almashtirish
  ${var//a/b}  a ning barcha uchrashlarini b ga almashtirish
  ${var^^}     hammasini bosh harf
  ${var,,}     hammasini kichik harf
  ${var:2:4}   2-oʻrindan boshlab 4 uzunlikdagi qism satr
  ${#var}      satr uzunligi
  ${var:-def}  oʻrnatilgan boʻlsa qiymati, aks holda def

13. SH I/O Qayta Yoʻnaltirish
-----------------------------
  cmd > file      stdout ni qayta yozish
  cmd >> file     stdout ga qoʻshish
  cmd < file      stdin fayldan
  cmd 2> file     stderr faylga
  cmd 2>&1        stderr ni stdout ga birlashtirish
  cmd > f 2>&1    stdout va stderr ni faylga

  Here-document (stdin orqali kirish):
    cmd <<EOF       EOF gacha tana satrlari; $VAR kengaytiriladi
    cmd <<'EOF'     EOF gacha tana satrlari; kengaytirishsiz (asl matn)
    cmd <<-EOF      <<EOF kabi, lekin satr boshidagi TAB belgilar olib tashlanadi

14. SH Murakkab Buyruqlar
-------------------------
  cmd1 && cmd2    cmd2 ni faqat cmd1 muvaffaqiyatli boʻlsa ishga tushirish
  cmd1 || cmd2    cmd2 ni faqat cmd1 muvaffaqiyatsiz boʻlsa ishga tushirish
  cmd1 ; cmd2     cmd2 ni shartsiz ishga tushirish

Shuningdek qarang: https://metacpan.org/dist/BATsh
